Draumkvedet

Kildeintroduksjon

Et av Norges mest kjente folkeviser handler om ungdommen Olaf som drømmer om en vandring i dødsriket.

"Draumkvedet" handler om unge Olaf som sover fra julekvelden til trettende dag jul. Når han våkner rir han til kirka for å fortelle hva han har opplevd. Han forteller at han i drømmen var i dødsriket – han så helvete, paradis og skjærsilden, som han kaller Broksvalin (Brokksvalene) der den endelige dommen over sjelen skal stå.

"Draumkvedet" stammer fra senmiddelalderen og er et såkalt visjonsdikt, det vil si et dikt som skildrer sjelens vandring etter døden. Det er bygget opp som en ballade og har blitt muntlig overlevert gjennom sang mellom generasjoner frem til det ble skrevet ned i 1840-årene. Over 100 ulike versjoner av "Draumkvedet" finnes og det finnes ingen versjon som kan kalles den originale.

Hva kan diktet fortelle oss om mennesker i Norge i seinmiddelalderen? 

Torvald Moseid, Draumkvedet (1980–1993). Håndbroderi på lin, ca. 54 m (detalj). Foto: Alf-Georg Dannevig. Gjengitt med tillatelse fra SKMU Sørlandets Kunstmuseum.
Torvald Moseid, Draumkvedet. Moseid brukte 14 år på å brodere et 54 meter langt teppe av "Draumkvedet". Foto: Alf-Georg Dannevig. Gjengitt med tillatelse fra SKMU Sørlandets Kunstmuseum.

Kilden

Tittel: Draumkvedet
Datering: Ukjent
Opphav: Ukjent
Hentet fra: Norske Folkeviser, M. B. Landstad 1853
Rettigheter: CC BY-NC

Mer informasjon om kilden

[Kildeutdraget er modernisert av redaksjonen.]

[...]

3.

Han la seg ned om julekvelden
den sterke søvnen fekk
han vakna ikkje før trettandedagen
da folk i kyrkjene gjekk.
- Og det var Olaf Åknesonen som hev sove så lengje -

4.

Han vakna ikkje før trettandedagen
da sola rann [steig opp] i li
i dag vil eg om mine draumar fortelja
men fyrst til kyrkja ri
- Og det var Olaf Åknesonen som hev sove så lengje -

[...]

7.

Fyst var eg i uteksti [der sjela forlèt kroppen]
eg fór over eit tornekratt
som øydela mi skarlagenskåpe 
og neglene på kvar min finger stakk
- For månen skein og vegane var så vide -

[...]

9.

Og Gjallarbrui den er vond
og ikkje god å gange
bikkjene bit og ormane sting
og stutane står og stange
- For månen skein og vegane var så vide -

[...]

18.

Så tok eg av på vintervegen
- alt på mi høgre hand
såg eg heilt til paradis
der lyser over vide land.
- For månen skein og vegane var så vide -

19.

Så såg eg heilt til paradis
meg kunne ikkje betre hende
der kjende eg att gudmor mi
med raude gull på hende.
- For månen skein og vegane var så vide -

20.

Så såg eg att gudmor mi
det kunne meg ikke betre gange
"reis du deg til Broksvalin 
for der skal domen stande"
- For månen skein og vegane var så vide -

[...]

23.

Der kom ein hær ifrå nord
den tyktes meg vera verst
fyrst reid Grutte Gråskjeggi
han reid på svartan hest.
- I Broksvalin skal domen stå -

24.

Så kom ein hær frå sør
de tyktes meg vera best
fyrst reid sankte såle Mikkjel
og etter Jesum Krist.
- I Broksvalin skal domen stå -

[...]

29.

Så vakna eg den trettande
omtrent ved midnattstid
og Gud bevare ein kvar
for å vandre i slik ei tid.
- Og det var Olaf Åknesonen som hev sove så lengje -

30.

Så vakna eg om trettande dagen
av den lange søvn
det er en sjelefreisting
å falle i slike draumar.
- Det var Olaf Åkneson som heve sovi så lengi -

Hele "Draumkvedet" 

[Denne versjonen stammer fra Maren Ramskeid fra Brunkeberg i Kviteseid. Hennes sang ble skrevet ned av presten og salmedikteren Magnus B. Landstad i 1840-årene og anses som en verdifull versjon av diktet.]

1.

Olaf han var i voxtro
han va som ein selljurunne
far og mor dei unt en vel
ifrå han tala kunne.

2.

Olaf han va i voxtro
han va som ein seljuteine
far og mor dei unt ho vel
ifrå han kom i heimi.

3.

Han la seg ned um joleftanskvællen
den sterkan svevnen fekk
han vakna inkji før um trettandagin
då folki i kyrkjunne gjekk.
- Og det var Olaf Åknesonen som heve sovi så lengi -

4.

Han vakna’kji før um trettandagin
då soli rann i lide
idag vil æg te kyrkjune
fortelja vil eg draumann mine.
- Og det var Olaf Åknesonen som heve sovi så lengi -

5.

Han vakna’kji før om trettandagin
då soli rann i lide
då sadlar han ut fljotan folen
og la på forgjylte mile
- Og det var Olaf Åknesonen som heve sovi så lengi -

6.

No stende du før altraren
og legg ut texten din
så stende eg i kyrkjedynni
fortelja vil eg draumen min.

- Å det var Olaf Åknesonen som heve sovi så lengi -

7.

Fyst var eg i ut-exti
eg fór ivir dyrering
sunde va mi skarlakskåpe
og neglan av kvor min fing
- Fer månen skine og vegine felle så vide -

8.

Så va eg i ut-exti
eg for ivir dyretrå
sunde var mi skarlakskåpe
og neglan av kvor mi tå.

- For månen skine og vegine felle så vide -

9.

Og gjallarbrui den er vond
og inkji go å gange
bikkjune bit og ormane sting
og stutane stend og stangar
- For månen skine og vegine felle så vide -

10.

Der såg eg dei ormane tvei
dei hoggje kvorandre i kjæfte
det va syskjenbonni i denni heimen
dei mone kvorande ægte

- For månen skine og vegine felle så vide -

11.

Eg hev gjengi vogsmyrann
det hev kji stai meg nokon grunn
no hev eg gjengi gjallarbrui 
med rapad moll i munn.

- For månen skine og vegine felle så vide -

12.

Sæl er den i fødesheimen
den fattike gjæve sko
han tar no inkji berføtt gange
på kvasse heklemo.

- For månen skine og vegine felle så vide -

13.

Sæl er den i fødesheimen
den fattike gjeve rug
han tar inkji sumlug gange
på høge gjallarbru.

- For månen skine og vegine felle så vide -

14.

Og sæl så er en i fødesheimen
den fattike gjeve konn
han tar inkji ræddast på gjallarbrui
fer kvasse stutehonn.

- For månen skine og vegine felle så vide -

15.

Sæl er den i fødesheimen
den fattike gjeve braud
han tar inkji ræddast i andre heimen
fer lide noko naud.

- For månen skine og vegine felle så vide -

16.

Sæl er den i fødesheimen
den fattike gjeve klædi
han tar inkji ræddast i andre heimen
anten fer spott hell hædi.

- For månen skine og vegine felle så vide -

17.

Så tok eg på ein vetters tid
der isane vore blå
men Gud skaut det i hugin min
eg vende meg derifrå.

- For månen skine og vegine felle så vide -

18.

Så tok eg på ei vetters tid
alt på mi høgre hand
så såg eg meg til paradis
der lyser ivir vide land.

- For månen skine og vegine felle så vide -

19.

Så såg eg meg til paradis
meg mone inkji bedre hende
der kjende eg atte gullmor mi
med raude gull på hende.

- For månen skine og vegine felle så vide -

20.

Så såg æg atte gullmor mi
det mone meg kji bedre gange
reis du deg te broksvalin 
fer der skal domen stande.
- For månen skine og vegine felle så vide -

21.

Så møtte eg mannen
og kåpa den var blod
han bar eit barn under sin arm
i jordi han gjekk til njo.
- I broksvalin der skal domen stande -

22.

Så møtte eg mannen
kåpa den var bly
det var hans arme sjæl i denni heimen
var trang i dyre tid.
- I broksvalin der skal domen stande -

23.

Der kom ferdi nordan til
det tottest eg vera verst
fyri reid Grutte Gråskjeggi
han reid på svartan hest.
- I broksvalin der skal domen stande -

24.

Så kom den ferdi sunnan til
det tottest meg vera best
fyri reid sankte såle Mikkjel 
og næste Jesum Krist.
- I Broksvalin der skal domen stande -

25.

Så kom den ferdi sunnan til
ho tottest meg vera trå
og fyri reid sankte såle Mikkjel
og luren under armen låg.
- I broksvalin der skal domen stande -

26.

Det var sankte såle Mikkjel 
han bles i luren den lange
og no skal alle synde-sjæline
fram til domen stande.

- I broksvalin der skal domen stande -

27.

Men da skolv alle synde-sjæline
som ospelauv fer vinde
og kvor den, kvor den sjæl der var
dei gret fer syndine sine.
- I broksvalin der skal domen stande -

28.

Og det var sankte såle Mikkjel 
han vog med skålevigt
så vog han alle synde-sjæline
hen til Jesum Krist.

- I broksvalin der skal domen stande -

29.

Så vågnede jeg den trettende
omtrent ved midnatstid
og Gud bevare en og hver
for at vandre i sådan tid.
- Det var Olaf Åkneson som heve sovi så lengi -

30.

Så våknede jeg om trettendagen
af den lange søvne
det er en sjælefristelse
at falde i sådanne drømme.
- Det var Olaf Åkneson som heve sovi så lengi -

Publisert 24. apr. 2018 14:00 - Sist endret 12. mars 2020 09:49